Opgestapte COA-baas Ter Apel ziet dat er in twee jaar niets is veranderd. 'We spelen balletje balletje met mensen, dat moet afgelopen zijn'

In dit artikel:

Voormalig regiomanager Johann Velkers trok twee jaar geleden zijn conclusies toen hij het aanmeldcentrum in Ter Apel leidde: opvang van meer dan circa 2.000 mensen is onveilig. Nu verblijven er volgens het COA 2.316 mensen in het grootste Nederlandse aanmeldcentrum; de poort is tijdelijk dicht en alleen geselecteerde groepen – bijvoorbeeld kwetsbare vrouwen – worden nog doorgelaten, terwijl alleenstaande mannen buiten op het grasveld wachten.

Velkers, die na een conflict met de COA-top vertrok omdat hij vond dat de organisatie veiligheidsgaranties negeerde, schetst een beeld van chronische overbezetting en noodoplossingen. In zijn periode werden portocabins en recreatieruimtes gebruikt als slaapplaatsen, plekken die volgens hem brand- en vluchtveiligheid niet garandeerden. Hij zegt dat zijn voorstellen om mensen tijdelijk op andere locaties te brengen – onder meer eenmalige busritten naar het Malieveld met Rode Kruis-tenten – destijds niet werden uitgevoerd.

De drukte heeft volgens Velkers concrete veiligheids- en welzijnsgevolgen: begeleiders verliezen overzicht, sociale ruimtes raken overvol, wachtrijen bij eten en wc’s nemen toe en ergernis en opstootjes komen vaker voor. Overlastgevende en criminele bewoners profiteren van de onoverzichtelijke situatie; er zouden bendes zijn die onderling gestolen spullen verhandelen via berichtenapps en ’s avonds gezinnen zich moeten afsluiten uit angst voor diefstal. Het werk eist een hoge tol van medewerkers: ziekteverzuim lag tijdens zijn dienst tussen de 9 en 13 procent, en meerdere leidinggevenden raakten uitgeput door de constante spanning. Velkerszelf was na zijn vertrek vier maanden thuis wegens overspannenheid.

Als korte termijnoplossing pleit hij voor snel weer plekken waar mensen ’s nachts veilig kunnen slapen: gymzalen, hotels of terugkerende busritten naar nabijgelegen opvanglocaties zoals Stadskanaal, Hoogeveen en Exloo — maatregelen die al eerder werden toegepast. Voor de langere termijn roept hij gemeenten op hun verantwoordelijkheid te nemen en de Spreidingswet na te leven, zodat asielzoekers eerlijker over het land verdeeld worden. Ook moeten criminele en uitgeprocedeerde asielzoekers sneller worden teruggestuurd, aldus Velkers, die het huidige beleid samenvat: „We spelen balletje balletje met mensen” — veel tijdelijke locaties openen en sluiten, waardoor integratie en werkparticipatie gefrustreerd worden.

Het verhaal illustreert zowel acute veiligheidszorgen in Ter Apel als bredere structurele problemen in het Nederlandse asielstelsel: afhankelijkheid van noodopvang, overbelasting van personeel en gebrek aan duurzame spreidings- en terugkeeroplossingen.